Alles over biologische artisjok in de moestuin

Artisjok een zachte, licht-bittere smaak

Bijzonderheid: Een van de oudste gecultiveerde groente.
De artisjok is een van de oudste gecultiveerde groenten die we kennen. Artisjokken komen oorspronkelijk uit Ethiopië, maar vandaag de dag is Italië de grootste producent van deze groente ter wereld. Het gebruik van artisjokken voor een goede gezondheid is echter niets nieuws, al voor Christus gebruikten de Grieken en Romeinen de artisjok al om de spijsvertering te verbeteren.

Artisjokken

In die tijd waren artisjokken enkel alleen beschikbaar voor rijke mensen omdat ze gewoon niet overal te krijgen waren. Zowel de Fransen en Spanjaarden importeerden de artisjok naar de Verenigde Staten. Tegenwoordig worden er ook in Californië grote hoeveelheden artisjokken verbouwd.

Erg gezond

Artisjok is een groene groente en zorgt ervoor dat het cholesterolgehalte vermindert. Ook heeft het een reinigende werking van het bloed. Dit komt doordat de stoffen van de artisjok werken bij de zwelling van de lever en bij geelzucht, verder heeft het een positief effect op het ontgiften van de lever en het kan zelfs de kans op galstenen verminderen.

De artisjokken

bevatten bittere stoffen, waardoor de galafscheiding meer wordt en de levercellen meer beschermd worden. Verder heeft deze bittere stof een positieve werking op de vetstofwisseling. Om een geregelde vetverwerking te hebben, heeft u voldoende galsap nodig. Heeft u dit niet, dan krijgt u een hogere bloeddruk en neemt de kans op aderverkalking toe. Symptomen die wijzen op te weinig galsap zijn bijvoorbeeld een vol gevoel hebben, misselijk zijn of buikpijn hebben. De artisjok is dus een belangrijke groente want ze zorgt voor daling van het cholesterol en beschermt de bloedvaten en de lever.

Artisjok gezond

Ondanks dat de artisjok een positieve bijdrage levert aan het verbranden van vet, is het geen middel om meer vet te kunnen eten. Direct na de maaltijd kan de artisjok het beste zijn werk doen. Vooral wanneer u een feestje heeft of uit eten gaat in een restaurant. Hier eet u over het algemeen meer en vetter dan normaal.

Het mediterrane dieet

gezonde voedingIn de 1950er jaren werd het mediterrane dieet bestudeerd om te helpen verklaren waarom er in die regio zo weinig problemen waren met hart en vaat ziekten in vergelijking met andere regio’s ter wereld. Tegenwoordig word een mediterraan dieet aanbevolen als een hart-gezond dieet en is gebaseerd op gezonde plantaardige oliën, fruit, groenten, noten en vis. Artisjokken worden veel gebruikt in Griekenland en andere regio’s rondom de middellandse zee.

Als je probeert om het mediterrane dieet in jouw eigen huishouden na te bootsen, dan is het een goed idee om artisjokken vaak te gebruiken.

Denk hier wel aan

Wanneer je kiest voor gemarineerde artisjokken in blik (vaak gaan mensen voor gemakkelijk) vergeet dan niet dat deze ingeblikt zijn in olie. Mede hierdoor zullen zowel de hoeveelheden calorieën en de hoeveelheid vet veel hoger zijn. Marinades kunnen ook toegevoegde suikers bevatten. Gemarineerd of niet, de hoeveelheid ook hoeveelheid suikers in ingeblikte artisjokken betekent dat je deze met mate moet eten.

Kies liever voor verse of diepgevroren gekookte artisjokken wanneer je van deze groente wilt genieten en je krijgt alle nutritionele voordelen zonder onnodige toevoegingen.

De artisjok is gemakkelijk te telen in de biologische moestuin

In Nederland kan je prima artisjokken telen, en dat is een uitgelezen mogelijkheid om echt kennis te maken met de groente en om te wennen aan de smaak.

Vermeerdering en opkweek

Zaai artisjokken binnenshuis vanaf maart. Gebruik een of twee zaden per potje, en laat uiteindelijk één plant per potje staan. Plant ze vanaf half mei in de volle grond. Gezaaide planten gaan in Nederland niet gemakkelijk in hetzelfde jaar bloeien, daarvoor is ons seizoen te kort. De planten vormen echter een fors wortelgestel en lopen in het tweede jaar weer uit vanuit de ogen (=knoppen) op het nog levende onderste stengeldeel. Van deze scheuten laten we er 2 of 3 staan, de rest breken we af. De scheuten die blijven staan worden geschraagd door een flink wortelstelsel en zullen zich snel ontwikkelen om vanaf medio juni te gaan bloeien. De oogst valt dan in juli of augustus.

Alles over biologische artisjok in de moestuin

De afgebroken scheuten kunnen we gebruiken voor de vermeerdering. Kort het blad tot de helft in en pot de scheuten op in een mengsel van zand en potgrond. Dek ze nog een tijd af met plastic om de verdamping tegen te gaan. Alhoewel ze er robuust uitzien (distelachtig), drogen ze toch snel uit. Houd ze een tijdje uit de zon tot ze goed geworteld zijn. Geef ze dan geleidelijk aan meer licht en plant ze uit in de volle grond als ze goed aan de groei zijn.

In zuidelijkere streken wordt gepoogd om de planten zelf heelhuids de winter door te krijgen om zo een nog snellere oogst te verkrijgen. Ze worden dan op het veld ingepakt in beschermend materiaal. Ik heb dat ook geprobeerd maar de Nederlandse winter van 09/10 was veel te streng om daartoe een kans van slagen te hebben. De hoofdscheuten stierven volledig af maar de planten zelf bleken gelukkig niet dood te zijn en liepen weer vrolijk uit.

Artisjokken zijn overblijvend en kunnen zeker een jaar of drie op de zelfde plek blijven staan. Ze vragen wel flink wat ruimte: afhankelijk van de varieteit moeten we 80 tot 100 cm tussen de planten aanhouden.

Rassen

Er zijn maar een paar rassen die in Nederland te krijgen zijn. Zelf heb ik ‘violette’ gebruikt, een relatief klein ras met paarse bloemhoofden.

Bemesting

Een artisjok is een forse plant die stevig gevoed moet worden. Gebruik daarom stalmest of compost met koemestkorrel. Bemest elke plant afzonderlijk. In de winter kunnen we de planten afdekken met een laag verse compost – dat beschermt ze tegen de vorst en brengt ook voeding bij de plant.

Ziekten en plagen

Onder koude en natte omstandigheden kunnen planten te lijden hebben van schimmelziekten. Snoei dan wat blad en verlaag eventueel de plantdichtheid zodat de wind goed door het gewas heen kan.

De bloemhoofden kunnen last hebben van bladluizen en oorwurmen. Probeer ze er af te spoelen met een stevige straal water.

Gewasverzorging

Dek de planten in de winter af. Zoek een warm plekje in de tuin voor de artisjokken, bijvoorbeeld dicht bij een zuidmuur. Houd de aarde onkruidvrij. Snijd na de bloei de bloemstengels bij de grond af. Een bloeiende artisjok is een spectaculair gezicht.

Oogsten en bewaren

Een artisjok wordt geoogst als de bloemknop groot genoeg is, en voordat de eigenlijk bloei intreed. Het moment is een beetje lastig te bepalen en vereist wat ervaring. Een te slanke bloemknop is nog onrijp. Een rijpe bloemknop is bolvormig en de onderste bloemblaadjes (schubben) liggen niet meer dicht tegen de bloemknop aan maar gaan los staan.

Een enkele plant kan meerdere bloemhoofden voortbrengen

Als we de bloemen laten doorbloeien, komt er een prachtig blauw hart in, een beetje als een bovenmaatse distel (zie foto). Een artisjok is daarmee ook een aanwinst voor een decoratieve moestuin, of een moestuin-border. Eenmaal geoogst zijn artisjokken gevoelig voor uitdrogen. Ze kunnen hooguit nog een week bewaard worden (koelkast).

Een artisjok wordt in zijn geheel gekookt gedurende 30-40 minuten

Daarna laten we ze omgekeerd uitlekken. We trekken dan een voor een de schubben er af, dopen het uiteinde in een sausje, en trekken met de tanden het onderste vlezige deel van het blaadje af. De smaak is een beetje bitter, en , tja, typisch artisjok. Even wennen en doorbijten dus. Bij een flinke artisjok doen we er wel een tijdje over voor we alle blaadjes afgezogen hebben, neem er dus gerust de tijd voor. Artisjok smaakt overigens niet goed bij wijn, het wordt vaak als voorgerecht genomen, voordat de wijn wordt aangesproken. Als alle blaadjes zijn verwijderd, maken we de bloem open en verwijderen we het binnenste (het zg. hooi). We kunnen dan bij de bloembodem, die ook in zijn geheel eetbaar is, en als het lekkerste deel van de vrucht wordt beschouwd.

Wie echt iets speciaals wil klaarmaken, vult zijn artisjokken op met een lekker mengseltje; zoals ook bij gevulde tomaten of paprika’s wordt gedaan.

Door: Guido Sparreboom
Beeld: Pixabay

Tip de redactie

Wij zijn altijd op zoek naar het laatste nieuws.

Meer over

Net binnen

Gerelateerde artikelen