De Nederlandse politiek heeft de afgelopen jaren herhaaldelijk de eigen toezichthouder gedwarsboomd bij het handhaven van de regels voor statiegeld. Bewindslieden van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat grepen telkens in toen de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) hard wilde optreden. De inspectie wilde maatregelen nemen omdat de inzameling van flessen en blikjes fors achterblijft.
Volgens een woordvoerder van de ILT beperkt dit ingrijpen de slagvaardigheid direct. De inspectie moet de handhaving telkens aanpassen. Hierdoor werkt de toezichthouder minder effectief. Dit heeft mogelijk nadelige gevolgen voor het milieu en de leefomgeving.
Sterke lobby
De inmenging is opvallend omdat er juist een nieuwe wet in de maak is die de onafhankelijkheid van rijksinspecties moet beschermen. Juristen zien in de gang van zaken een duidelijke verschuiving richting de belangen van de verpakkingssector. Annemarie Drahmann, hoogleraar bestuursrecht aan de Universiteit Utrecht, vraagt zich af of milieubelangen wel genoeg aandacht krijgen. Drankenproducenten benadrukken dat zij continu in overleg zijn met het ministerie omdat zij wettelijk verantwoordelijk zijn voor de recycling.
Miljoenenpot
Producenten moeten wettelijk negentig procent van alle plastic flessen en blikjes inzamelen. Dit doel wordt al sinds de invoering van de regels in 2021 en 2023 niet gehaald. Het misgelopen geld blijft liggen bij Verpact, de organisatie die namens de industrie de inzameling regelt. De afgelopen twee jaar ging het om maar liefst 270 miljoen euro.
Teruggefloten
Tussen 2023 en 2025 floten drie achtereenvolgende bewindslieden van VVD en CDA de inspectie terug. Zo verbood CDA staatssecretaris Vivianne Heijnen de handhaving op statiegeld voor limonadesiroopflessen. In juni 2025 besloot VVD minister Sophie Hermans dat zuivel en sapflessen tijdelijk niet meetellen voor het inzameldoel. Hierdoor lijken de percentages gunstiger dan ze zijn.
Verhoging van de baan
Begin september greep ook Hermans haar opvolger Thierry Aartsen in. De ILT overwoog een verdubbeling van het statiegeld om de inzameling te stimuleren. Dit ligt gevoelig bij producenten die vrezen voor omzetverlies. Uit documenten via de Wet open overheid blijkt dat Aartsen deze eis wilde schrappen. Uiteindelijk koos hij voor een dwingende brief naar Verpact om verhoging te voorkomen. Daarmee valt hij de inspectie publiekelijk af.
Korte lijntjes
Hoogleraar Paulien de Winter van de Rijksuniversiteit Groningen stelt dat toezichthouders zo niet goed kunnen opereren. Bedrijven weten nu dat ze via een kort lijntje met de politiek onder handhaving uit kunnen komen.
